Dzień Zmarłych

W szkole oprócz przekazywania wiedzy, powinniśmy również skupić uwagę na rozwijaniu
u dzieci kompetencji radzenia sobie z trudnymi sytuacjami. Takimi jak na przykład żałoba po stracie najbliższych. Jest to bardzo trudny temat, ale niezmiernie ważny i potrzebny.

W swojej praktyce zawodowej doświadczyłam żałoby przeżywanej przez dziecko po stracie rodzica. Ciężko mi wyrazić słowami mój ból i wewnętrzny żal z powodu takiej niesprawiedliwości. Dlaczego dziecko, które powinno cieszyć się dorastaniem przy najbliższej osobie, uczyć się od niej, nie dostało takiej szansy? Niestety, są rzeczy, na które nie mamy wpływu. Musimy się z nimi oswajać i pomagać innym je zrozumieć.

A co w sytuacji kiedy nie jesteśmy gotowi na niesienie pomocy innym?
Ja będąc postawiona kiedyś w takiej sytuacji, zdałam sobie sprawę z tego, że nikt nie przygotował mnie na prowadzenie tak trudnych rozmów, że nie posiadam pewnych umiejętności, wiedzy i narzędzi, które przynajmniej nie pogorszą stanu dziecka.

Jako pedagodzy, wychowawcy, często nie wiemy jak postępować z dzieckiem, które dotknęła tragedia. Nie znamy mechanizmów, które uruchamiają się w człowieku w czasie oswajania się ze stratą.

Jakie postawy nauczycieli możemy zaobserwować? Niemoc, wycofanie, udawanie, że problem nie występuje, zadręczanie siebie, a tym samym ucznia. Jest także postawa, która mnie osobiście przeraża- niemoc, która przeradza się w postawę agresywną i wrogą skierowaną do dziecka.

JAK DZIECKO ODBIERA ŚMIERĆ NAJBLIŻSZYCH?

Na rozumienie śmierci przez dziecko składa się wiele czynników. Jednym z podstawowych jest wiek dziecka.

Noworodek- niemowlę do 4 m-ca życia– czuje rozdrażnienie, jest niespokojne, brakuje mu bodźców, które otrzymywało dotychczas- głosu, zapachu, dotyku- bliskości.
Niemowlę w 4 m-cu życia podobnie jak 2 latek– odczuwa fizyczny brak , zauważa, że osoba nie pojawia się w ich otoczeniu.
W wieku 2-5 lat– dziecko nie rozumie nieodwracalności śmierci, ale ma jej świadomość. Dziecko, zadaje wiele pytań, próbuje zrozumieć zaistniałą sytuację. Może także prezentować postawę buntowniczą w kierunku bliskich osób, które z nim pozostały. Częstymi objawami przeżywanej przez dziecko straty są także różnego rodzaju somatyzacje: moczenie nocne, zaburzenia snu, brak apetytu, uskarżanie się na bóle głowy, brzucha.
Dzieci w wieku 5-8 lat– rozumieją nieodwracalność śmierci, jednak twierdzą, że dotyka ona tylko osoby w podeszłym wieku. Postrzegają śmierć jako karę za wyrządzone zło.
8-12-laktowie– rozumieją śmierć, lecz często manifestują jej fakt przybierając postawę negującą i zobojętniałą, która spotyka się z dezaprobatą najbliższych i otoczenia. Dziecko ma trudność w wyrażeniu emocji, a brak zrozumienia tego mechanizmu przez innych pogłębia i tak już zły stan psychiczny dziecka.

ETAPY ŻAŁOBY

🖤 Faza szoku i zaprzeczania- „Nie wierzę, że to się stało!”.
💜 Faza dezorganizacji zachowania- „Nie mam siły, nie chce mi się jeść, nie chce mi się spać, wszystko mnie boli”.
💙 Faza buntu- „Jestem wściekły na siebie i na tych co żyją!”.
💚 Faza smutku, żalu, depresji- „Jest mi źle, tak bardzo tęsknię, potrzebuję rozmowy, przytulania”.
❤️ Faza akceptacji- „Czasem płaczę, ale staram się żyć normalnie”.

ROZMAWIAMY O TYCH, KTÓRZY ODESZLI

Listopadowe święta- Wszystkich Świętych oraz Zaduszki są idealnym momentem w roku na podjęcie trudnego tematu jakim jest- strata bliskich i pamięć o nich.

Poniżej przedstawię propozycje zadań, które można wykonać wspólnie z uczniami.

Zadanie 1

Przygotowane w Genial.ly zadanie pomaga w zwerbalizowaniu odpowiedzi na pytania dotyczące bliskich, którzy odeszli.
Zadaniem dziecka jest podejście do tablicy interaktywnej, złożenie na nagrobku, bądź obok niego wybranych (wirtualnych) kwiatów lub znicza i odpowiedź na zadane przez nauczyciela pytanie/ pytania:

• NA CZYIM GROBIE POŁOŻYŁEŚ ZNICZ?
• CO WIESZ O TYM ZMARŁYM?
• CO CHCIAŁBYŚ/ CHCIAŁABYŚ POWIEDZIEĆ TEJ OSOBIE GDYBY ŻYŁA?
• O CO CHCIAŁBYŚ/ CHCIAŁABYŚ ZAPYTAĆ TĄ OSOBĘ GDYBY ŻYŁA?
• W JAKI SPOÓB MOŻESZ UCZCIĆ PAMIĘĆ O ZMARŁYM?

W zadawaniu pytań trzeba zachować „złoty umiar”, dostosować je do wieku dzieci i ich aktualnej kondycji oraz sytuacji życiowej. Pytanie „Co chciałbyś powiedzieć tej osobie gdyby żyła?” w momencie kiedy dziecko jest niedługo po stracie, może okazać się traumatycznym szkolnym doświadczeniem.

Zadanie 2

Kolejne zadanie „Pamiętam o Tobie” polega na rozwiązaniu karty pracy i omówieniu jej z grupą w obecności nauczyciela. Wspaniale, jeżeli wychowawca włączy się do wykonania zadania. Dzieci chcą widzieć w nas osoby autentyczne, prawdziwe. Mówiąc o swojej stracie, nie pokazujemy słabości, a utwierdzamy dzieci w przekonaniu, że doświadczenie straty, żałoby jest bliskie każdemu z nas.

Pozdrawiam serdecznie i życzę Wam zajęć przepełnionych empatią i zrozumieniem.